1-محج�?ريت زن فرنگي تا قرن ن�?زدهم

2-چرا ار�?پا به ط�?ر ناگهاني به زنان استقلال مالي داد؟

3-قرآن �? استقلال اقتصادي زن

4-ان�?اع نفقه

5-آيا زن امر�?ز مهر�? نفقه نمي خ�?اهد؟

6-فلسفه تبليغ عليه زن

7-د�?لت به جاي ش�?هر

8-آيا اعلاميه جهاني حق�?ق بشر به زن ت�?هين كرده است؟



1- محج�?ريت زن فرنگى تا نيمه د�?م قرن ن�?زدهم

در شرح قان�?ن مدنى ايران تاليف دكتر شايگان،صفحه 362 چنين ن�?شته شده:

«استقلالى كه زن در دارايى خ�?د دارد �? فقه شيعه از ابتدا آن را شناخته است،در حق�?ق ي�?نان �? رم �? �?اپن �? تا چندى پيش هم در حق�?ق غالب كش�?رها �?ج�?د نداشته;يعنى زن مثل صغير �? مجن�?ن،محج�?ر �? از تصرف در ام�?ال خ�?د ممن�?ع ب�?ده است.در انگلستان كه سابقا شخصيت زن كاملا در شخصيت‏ش�?هر مح�? ب�?د د�? قان�?ن،يكى در سال 1870 �? ديگرى در سال 1882 ميلادى به اسم قان�?ن مالكيت زن ش�?هردار،از زن رفع حجر نم�?د.در ايتاليا قان�?ن‏1919 ميلادى زن را از شمار محج�?رين خارج كرد.در قان�?ن مدنى آلمان(1900 ميلادى)�? در قان�?ن مدنى س�?يس(1907 ميلادى)زن مثل ش�?هر خ�?د اهليت دارد.

�?لى زن ش�?هردار در حق�?ق پرتغال �? فرانسه هن�?ز در عداد محج�?رين است،گ�? كه قان�?ن 18 ف�?ريه 1938 در فرانسه در حد�?دى حجر زن ش�?هردار را تعديل كرده است.»

چنانكه ملاحظه مى‏فرماييد هن�?ز يك قرن نمى‏گذرد از �?قتى كه ا�?لين قان�?ن استقلال مالى زن در مقابل ش�?هر(1882 در انگلستان)در ار�?پا تص�?يب شد �? به اصطلاح از زن ش�?هردار رفع محج�?ريت‏شد.

2- چرا ار�?پا ناگهان استقلال مالى داد؟

حالا چط�?ر شد كه در يك قرن چنين حادثه مهمى رخ داد؟آيا احساسات انسانى مردان ار�?پايى به غليان آمد �? به ظالمانه ب�?دن كار خ�?د پى بردند؟

پاسخ اين پرسش را از �?يل د�?رانت‏بشن�?يد.�?ى در لذات فلسفه صفحه 158 بحثى تحت عن�?ان‏«علل‏»باز كرده است �? در آنجا به اصطلاح علل آزادى زن را در ار�?پا شرح مى‏دهد.

متاسفانه در آنجا به حقيقت �?حشتناكى برمى‏خ�?ريم.معل�?م مى‏ش�?د زن ار�?پايى براى آزادى �? حق مالكيت‏خ�?د،از ماشين بايد تشكر كند نه از آدم،�? در مقابل چرخهاى عظيم ماشين بايد سر تعظيم فر�?د آ�?رد نه در مقابل مردان ار�?پايى.آزمندى �? حرص صاحبان كارخانه ب�?د كه براى اينكه س�?د بيشترى ببرند �? مزد كمترى بدهند قان�?ن استقلال اقتصادى را در مجلس انگلستان گذراند.

�?يل د�?رانت مى‏گ�?يد:

«اين �?ا�?گ�?نى سريع عادات �? رس�?م محترم �? قديمتر از تاريخ مسيحيت را چگ�?نه تعليل كنيم؟علت عم�?مى اين تغيير،فرا�?انى �? تعدد ماشين آلات است.«آزادى‏» زن از ع�?ارض انقلاب صنعتى است...

يك قرن پيش در انگلستان كار پيدا كردن بر مردان دش�?ار گشت.اما اعلانها از آنان مى‏خ�?است كه زنان �? ك�?دكان خ�?د را به كارخانه‏ها بفرستند.كارفرمايان بايد در انديشه س�?د �? سهام خ�?د باشند �? نبايد خاطر خ�?د را با اخلاق �? رس�?م حك�?متها آشفته سازند.كسانى كه ناآگاه بر«خانه براندازى‏»ت�?طئه كردند كارخانه‏داران �?طن د�?ست قرن ن�?زدهم انگلستان ب�?دند.

نخستين قدم براى آزادى مادران بزرگ ما قان�?ن 1882 ب�?د.به م�?جب اين قان�?ن، زنان بريتانياى كبير از آن پس از امتياز بى‏سابقه‏اى برخ�?ردار مى‏شدند �? آن اينكه پ�?لى را كه به دست مى‏آ�?ردند حق داشتند براى خ�?د نگه دارند.اين قان�?ن اخلاقى عالى �? مسيحى را كارخانه‏داران مجلس ع�?ام �?ضع كردند تا بت�?انند زنان انگلستان را به كارخانه‏ها بكشانند.از آن سال تا به امسال س�?دج�?يى مقا�?مت ناپذيرى آنان را از بندگى �? جان كندن در خانه رهانيده،گرفتار بندگى �? جان كندن در مغازه �? كارخانه كرده است.»


چنانكه ملاحظه مى‏فرماييد سرمايه‏داران �? كارخانه‏داران انگلستان ب�?دند كه به خاطر منافع مادى اين قدم را به نفع زن برداشتند.

3- قرآن �? استقلال اقتصادى زن

اسلام در هزار �? چهارصد سال پيش اين قان�?ن را گذراند �? گفت: للرجال نصيب مما اكتسب�?ا �? للنساء نصيب مما اكتسبن(1)مردان را از آنچه كسب مى‏كنند �? به دست مى‏آ�?رند بهره‏اى است �? زنان را از آنچه كسب مى‏كنند �? به دست مى‏آ�?رند بهره‏اى است.

قرآن مجيد در آيه كريمه همان ط�?رى كه مردان را در نتايج كار �? فعاليتشان ذى حق دانست،زنان را نيز در نتيجه كار �? فعاليتشان ذى حق شمرد.

در آيه ديگر فرم�?د: للرجال نصيب مما ترك ال�?الدان �? الاقرب�?ن �? للنساء نصيب مما ترك ال�?الدان �? الاقرب�?ن(2)يعنى مردان را از مالى كه پدر �? مادر �? يا خ�?يشا�?ندان بعد از مردن خ�?د باقى مى‏گذارند بهره‏اى است �? زنان را هم از آنچه پدر �? مادر �? خ�?يشا�?ندان از خ�?د باقى مى‏گذارند بهره‏اى است.

اين آيه حق ارث بردن زن را تثبيت كرد.ارث بردن يا نبردن زن تاريخچه مفصلى دارد كه به خ�?است‏خدا بعدا ذكر خ�?اهيم كرد.عرب جاهليت‏حاضر نب�?د به زن ارث بدهد، اما قرآن كريم اين حق را براى زن تثبيت كرد.

يك مقايسه :

پس قرآن كريم سيزده قرن قبل از ار�?پا به زن استقلال اقتصادى داد،با اين تفا�?ت:

ا�?لا انگيزه‏اى كه سبب شد اسلام به زن استقلال اقتصادى بدهد جز جنبه‏هاى انسانى �? عدالت د�?ستى �? الهى اسلام نب�?ده.در آنجا مطالبى از قبيل مطامع كارخانه‏داران انگلستان �?ج�?د نداشت كه به خاطر پر كردن شكم خ�?د اين قان�?ن را گذراندند،بعد با ب�?ق �? كرنا دنيا را پر كردند كه ما حق زن را به رسميت‏شناختيم �? حق�?ق زن �? مرد را مسا�?ى دانستيم.

ثانيا اسلام به زن استقلال اقتصادى داد،اما به ق�?ل �?يل د�?رانت‏خانه براندازى نكرد،اساس خان�?اده‏ها را متزلزل نكرد،زنان را عليه ش�?هران �? دختران را عليه پدران به تمرد �? عصيان �?ادار نكرد.اسلام با اين د�? آيه انقلاب عظيم اجتماعى به �?ج�?د آ�?رد،اما آرام �? بى‏ضرر �? بى‏خطر.

ثالثا آنچه دنياى غرب كرد اين ب�?د كه به ق�?ل �?يل د�?رانت زن را از بندگى �? جان كندن در خانه رهانيد �? گرفتار بندگى �? جان كندن در مغازه �? كارخانه كرد;يعنى ار�?پا غل �? زنجيرى از دست �? پاى زن باز كرد �? غل �? زنجير ديگرى كه كمتر از ا�?لى نب�?د به دست �? پاى ا�? بست.اما اسلام زن را از بندگى �? بردگى مرد در خانه �? مزارع �? غيره رهانيد �? با الزام مرد به تامين ب�?دجه اجتماع خان�?ادگى،هر ن�?ع اجبار �? الزامى را از د�?ش زن براى تامين مخارج خ�?د �? خان�?اده برداشت.زن از نظر اسلام در عين اينكه حق دارد طبق غريزه انسانى به تحصيل ثر�?ت �? حفظ �? افزايش آن بپردازد، ط�?رى نيست كه جبر زندگى،ا�? را تحت فشار قرار دهد �? غر�?ر �? جمال �? زيبايى راكه هميشه با اطمينان خاطر بايد همراه[�?ى]باشد-از ا�? بگيرد.

اما چه بايد كرد;چشمها �? گ�?شهاى برخى ن�?يسندگان ما بسته‏تر از آن است كه در باره اين حقايق مسلم تاريخى �? فلسفى بينديشند.

انتقاد �? پاسخ :

خانم من�?چهريان در كتاب انتقاد بر ق�?انين اساسى �? مدنى ايران صفحه‏37مى‏ن�?يسند:

«قان�?ن مدنى ما از يك س�? مرد را �?ا مى‏دارد كه به زن خ�?د نفقه بدهد يعنى جامه، خ�?راك �? مسكن �?ى را آماده كند.همچنانكه مالك اسب �? استر بايد براى آنان خ�?راك �? مسكن فراهم آ�?رد،مالك زن نيز بايد اين حداقل زندگى را در دسترس ا�? بگذارد.�?لى از س�?ى ديگر معل�?م نيست چرا ماده 1110 قان�?ن مدنى مقرر مى‏دارد كه در عده �?فات،زن نفقه ندارد �? حال آنكه در هنگام مرگ ش�?هر،زن به ملاطفت �? تسليت احتياج دارد �? مى‏خ�?اهد به محض از دست دادن مالك خ�?د پريشان ر�?زگار �? آشفته خاطر نش�?د.ممكن است‏بگ�?ييد:شما كه دم از آزادى مى‏زنيد �? مى‏خ�?اهيد در همه جا با مرد يكسان باشيد، چرا در اينجا مى‏خ�?اهيد باز هم زن بنده �? جيره‏خ�?ار مرد باشد �? چشم داشته باشد كه پس از �?ى نيز اين بندگى �? جيره‏خ�?ارى ادامه يابد؟ما در پاسخ مى‏گ�?ييم:مطابق همان فلسفه بردگى زن كه طرح اين قان�?ن مدنى بر پايه آن ريخته شده است،خ�?ب ب�?د كه به ق�?ل سعدى «مالكان تحرير»پس از خ�?د نيز نفقه را براى زن مقرر مى‏داشتند �? قان�?ن هم اين م�?ض�?ع را رعايت مى‏كرد.»
ما از اين ن�?يسنده مى‏پرسيم كه از كجاى قان�?ن مدنى �? از كجاى قان�?ن اسلام(يا به ق�?ل شما فلسفه بردگى زن)شما استنباط كرديد كه مرد مالك زن است �? علت نفقه دادن مرد ممل�?ك ب�?دن زن است؟اين چط�?ر مالكى است كه حق ندارد به ممل�?ك خ�?د بگ�?يد اين كاسه آب را به من بده؟اين چط�?ر مالكى است كه ممل�?كش هر كارى بكند به خ�?دش تعلق دارد نه به مالك؟اين چط�?ر ملكى است كه ممل�?كش در ك�?چكترين قدمى كه براى ا�? بردارد-اگر دل خ�?دش بخ�?اهد-حق دارد مطالبه مزد بكند؟اين چط�?ر مالكى است كه حق ندارد به ممل�?ك خ�?دش تحميل كند كه بچه‏اى را كه در خانه مالك خ�?د زاييده است مجانا شير دهد؟
ثانيا مگر هر كس نفقه خ�?ر كسى ب�?د ممل�?ك ا�?ست؟از نظر اسلام �? هر قان�?ن ديگرى فرزندان،�?اجب النفقه پدر يا پدر �? مادرند.آيا اين دليل است كه همه ق�?انين جهان فرزندان را ممل�?ك پدران مى‏دانند؟در اسلام پدر �? مادر اگر فقير باشند �?اجب النفقه فرزند مى‏باشند بد�?ن اينكه فرزند حق تحميلى به آنها داشته باشد.پس آيا بايد بگ�?ييم اسلام پدران �? مادران را ممل�?ك فرزندان خ�?د شناخته است؟

ثالثا از همه عجيبتر اين است كه مى‏گ�?يند:چرا نفقه زن در عده �?فات �?اجب نيست در ص�?رتى كه زن در اين �?قت كه ش�?هر خ�?د را از دست مى‏دهد بيشتر به پ�?ل ش�?هر احتياج دارد؟

مثل اين است كه اين ن�?يسنده گرامى در ار�?پاى صد سال پيش زندگى مى‏كند. ملاك نفقه دادن مرد به زن احتياج زن نيست.اگر از نظر اسلام زن در مدتى كه با ش�?هر خ�?د زندگى مى‏كند حق مالكيت نمى‏داشت،اين مطلب درست‏ب�?د كه بعد از مردن ش�?هر بلافاصله �?ضع زن مختل مى‏ش�?د.�?لى[با ت�?جه به]قان�?نى كه به زن حق مالكيت داده است �? زنان به �?اسطه تامين شدن از جانب ش�?هران هميشه ثر�?ت خ�?د را حفظ مى‏كنند،چه لز�?مى دارد كه پس از بهم خ�?ردن آشيانه زندگى با هم تا مدتى نفقه بگيرند؟نفقه حق زينت‏بخشيدن به آشيانه مرد است.پس از خرابى آشيانه لز�?مى ندارد كه اين حق براى زن ادامه پيدا كند.

4- ان�?اع نفقه :


در اسلام سه ن�?ع نفقه �?ج�?د دارد:


ن�?ع ا�?ل :
نفقه‏اى كه مالك بايد صرف ممل�?ك خ�?د بكند.مخارجى كه مالك حي�?انات براى آنها مى‏كند،از اين قبيل است.ملاك اين ن�?ع نفقه مالكيت �? ممل�?كيت است.
ن�?ع د�?م :
نفقه‏اى است كه انسان بايد صرف فرزندان خ�?د در حالى كه صغير يا فقيرند �? يا صرف پدر �? مادر خ�?د كه فقيرند بنمايد.ملاك اين ن�?ع نفقه مالكيت �? ممل�?كيت نيست، بلكه حق�?قى است كه طبيعتا فرزندان بر به �?ج�?د آ�?رندگان خ�?د پيدا مى‏كنند �? حق�?قى است كه پدر �? مادر به حكم شركت در ايجاد فرزند �? به حكم زحماتى كه در د�?ره ك�?دكى فرزند خ�?د متحمل شده‏اند بر فرزند پيدا مى‏كنند.شرط اين ن�?ع از نفقه،نات�?ان ب�?دن شخص �?اجب النفقه است.
ن�?ع س�?م :
نفقه‏اى است كه مرد در م�?رد زن صرف مى‏كند.ملاك اين ن�?ع از نفقه نه مالكيت �? ممل�?كيت است �? نه حق طبيعى به مفه�?مى كه در ن�?ع د�?م گفته شد �? نه عاجز ب�?دن �? نات�?ان ب�?دن �? فقير ب�?دن زن.
زن فرضا ميلي�?نر �? داراى درآمد سرشارى باشد �? مرد ثر�?ت �? درآمد كمى داشته باشد، باز هم مرد بايد ب�?دجه خان�?ادگى �? از آن جمله ب�?دجه شخصى زن را تامين كند. فرق ديگرى كه اين ن�?ع از نفقه با ن�?ع ا�?ل �? د�?م دارد اين است كه در ن�?ع ا�?ل �? د�?م اگر شخص از زير بار �?ظيفه شانه خالى كند �? نفقه ندهد گناهكار است اما تخلف �?ظيفه به ص�?رت يك دين قابل مطالبه �? استيفا درنمى‏آيد يعنى جنبه حق�?قى ندارد.�?لى در ن�?ع س�?م اگر از زير بار �?ظيفه شانه خالى كند،زن حق دارد به ص�?رت يك امر حق�?قى اقامه دع�?ا كند �? در ص�?رت اثبات از مرد بگيرد.ملاك اين ن�?ع از نفقه چيست؟ان شاء الله در مقاله آينده درباره آن بحث‏خ�?اهيم كرد.

5- آيا زن امر�?ز مهر �? نفقه نمى‏خ�?اهد؟

گفتيم از نظر اسلام تامين ب�?دجه كان�?ن خان�?ادگى،از آن جمله مخارج شخصى زن به عهده مرد است.زن از اين نظر مسؤ�?ليتى ندارد.زن فرضا داراى ثر�?ت هنگفتى ب�?ده �? چندين برابر ش�?هر دارايى داشته باشد،ملزم نيست در اين ب�?دجه شركت كند. شركت زن در اين ب�?دجه،چه از لحاظ پ�?لى كه بخ�?اهد خرج كند �? چه از لحاظ كارى كه بخ�?اهد صرف كند،اختيارى �? �?ابسته به ميل �? اراده خ�?د ا�?ست.

از نظر اسلام با اينكه ب�?دجه زندگى زن جزء ب�?دجه خان�?ادگى �? بر عهده مرد است، مرد هيچ گ�?نه تسلط اقتصادى �? حق بهره‏بردارى از نير�? �? كار زن ندارد;نمى‏ت�?اند ا�? را استثمار كند.نفقه زن از اين جهت مانند نفقه پدر �? مادر است كه در م�?ارد خاصى بر عهده فرزند است اما فرزند در مقابل اين �?ظيفه كه انجام مى‏دهد هيچ گ�?نه حقى از نظر استخدام پدر �? مادر پيدا نمى‏كند.

اسلام به شكل بى‏سابقه‏اى جانب زن را در مسائل مالى �? اقتصادى رعايت كرده است. از طرفى به زن استقلال �? آزادى كامل اقتصادى داده �? دست مرد را از مال �? كار ا�? ك�?تاه كرده �? حق قيم�?مت در معاملات زن را-كه در دنياى قديم سابقه ممتد دارد �? در ار�?پا تا ا�?ايل قرن بيستم رايج‏ب�?د-از مرد گرفته است،�? از طرف ديگر با برداشتن مسؤ�?ليت تامين ب�?دجه خان�?ادگى از د�?ش زن،ا�? را از هر ن�?ع اجبار �? الزام براى د�?يدن به دنبال پ�?ل معاف كرده است.

غرب پرستان آنگاه كه مى‏خ�?اهند به نام حمايت از زن از اين قان�?ن انتقاد كنند، چاره‏اى ندارند از اينكه به يك در�?غ شاخدار مت�?سل ش�?ند.اينها مى‏گ�?يند:فلسفه نفقه اين است كه مرد خ�?د را مالك زن مى‏داند �? ا�? را به خدمت‏خ�?د مى‏گمارد.همان ط�?رى كه مالك حي�?ان ناچار است مخارج ضر�?رى حي�?انات ممل�?ك خ�?د را بپردازد تا آن حي�?انات بت�?انند به ا�? س�?ارى بدهند �? برايش باركشى كنند،قان�?ن نفقه هم براى همين منظ�?ر حداقل بخ�?ر �? نمير را براى زن �?اجب كرده است.

اگر كسى قان�?ن اسلام را در اين مسائل از آن جهت م�?رد حمله قرار دهد كه اسلام بيش از حد لازم زن را ن�?ازش كرده �? مرد را زير بار كشيده �? ا�? را به ص�?رت خدمتكار بى‏مزد �? اجرى براى زن درآ�?رده است،بهتر مى‏ت�?اند به ايراد خ�?د آب �? رنگ �? سر �? ص�?رتى بدهد تا اينكه به نام زن �? به نام حمايت زن بر اين قان�?ن ايراد بگيرد.

حقيقت اين است كه اسلام نخ�?استه به نفع زن �? عليه مرد يا به نفع مرد �? عليه زن قان�?نى �?ضع كند.اسلام نه جانبدار زن است �? نه جانبدار مرد.اسلام در ق�?انين خ�?د سعادت مرد �? زن �? فرزندانى كه بايد در دامن آنها پر�?رش يابند �? بالاخره سعادت جامعه بشريت را در نظر گرفته است.اسلام راه �?ص�?ل زن �? مرد �? فرزندان آنها �? جامعه بشريت را به سعادت،در اين مى‏بيند كه ق�?اعد �? ق�?انين طبيعت �? ا�?ضاع �? اح�?الى كه به دست ت�?انا �? مدبر خلقت‏به �?ج�?د آمده ناديده گرفته نش�?د.

همچنانكه مكرر گفته‏ايم اسلام در ق�?انين خ�?د اين قاعده را هم�?اره رعايت كرده است كه مرد مظهر نياز �? احتياج �? زن مظهر بى‏نيازى باشد.اسلام مرد را به ص�?رت خريدار �? زن را به ص�?رت صاحب كالا مى‏شناسد.از نظر اسلام در �?صال �? زندگى مشترك زن �? مرد،اين مرد است كه بايد خ�?د را به عن�?ان بهره‏گير بشناسد �? هزينه اين كار را تحمل كند.زن �? مرد نبايد فرام�?ش كنند كه در مساله عشق،از نظر طبيعت د�? نقش جداگانه به عهده آنها �?اگذار شده است.ازد�?اج هنگامى پايدار �? مستحكم �? لذت بخش است كه زن �? مرد در نقش طبيعى خ�?د ظاهر ش�?ند.

علت ديگر كه براى لز�?م نفقه زن بر مرد در كار است اين است كه مسؤ�?ليت �? رنج �? زحمات طاقت فرساى ت�?ليد نسل از لحاظ طبيعت‏به عهده زن گذاشته شده است.آنچه در اين كار از نظر طبيعى به عهده مرد است‏يك عمل لذت بخش آنى بيش نيست.اين زن است كه بايد اين بيمارى ماهانه را(در غير ايام ك�?دكى �? پيرى)تحمل كند،سنگينى د�?ره باردارى �? بيمارى مخص�?ص اين د�?ره را به عهده بگيرد،سختى زايمان �? ع�?ارض آن را تحمل نمايد،ك�?دك را شير بدهد �? پرستارى كند.

اينها همه از نير�?ى بدنى �? عضلانى زن مى‏كاهد،ت�?انايى ا�? را در كار �? كسب كاهش مى‏دهد.اينهاست كه اگر بنا بش�?د قان�?ن،زن �? مرد را از لحاظ تامين ب�?دجه زندگى در �?ضع مشابهى قرار دهد �? به حمايت زن برنخيزد،زن �?ضع رقت‏بارى پيدا خ�?اهد كرد.�? همينها سبب شده كه در جاندارانى كه به ص�?رت جفت زندگى مى‏كنند، جنس نر هم�?اره به حمايت جنس ماده برخيزد،ا�? را در مدت گرفتارى ت�?ليد نسل در خ�?راك �? آذ�?قه كمك كند.

بعلا�?ه زن �? مرد از لحاظ نير�?ى كار �? فعاليتهاى خشن ت�?ليدى �? اقتصادى،مشابه �? مسا�?ى آفريده نشده‏اند.اگر بناى بيگانگى باشد �? مرد در مقابل زن قد علم كند �? به ا�? بگ�?يد ذره‏اى از درآمد خ�?دم را خرج ت�? نمى‏كنم،هرگز زن قادر نيست‏خ�?د را به پاى مرد برساند.

گذشته از اينها �? از همه بالاتر اينكه احتياج زن به پ�?ل �? ثر�?ت از احتياج مرد افز�?نتر است.تجمل �? زينت جزء زندگى زن �? از احتياجات اصلى زن است.آنچه يك زن در زندگى معم�?لى خ�?د خرج تجمل �? زينت �? خ�?دآرايى مى‏كند برابر است‏با مخارج چندين مرد.ميل به تجمل به ن�?بت‏خ�?د ميل به تن�?ع �? تفنن را در زن به �?ج�?د آ�?رده است. براى يك مرد يك دست لباس تا �?قتى قابل پ�?شيدن است كه كهنه �? مندرس نشده است،اما براى يك زن چط�?ر؟براى يك زن تا �?قتى قابل پ�?شيدن است كه جل�?ه تازه‏اى به شمار ر�?د.اى بسا كه يك دست لباس يا يكى از زينت آلات براى زن ارزش بيش از يك بار پ�?شيدن را نداشته باشد.ت�?انايى كار �? ك�?شش زن براى تحصيل ثر�?ت از مرد كمتر است،اما استهلاك ثر�?ت زن به مراتب از مرد افز�?نتر است.

بعلا�?ه زن باقى ماندن زن،يعنى باقى ماندن جمال �? نشاط �? غر�?ر در زن،مستلزم آسايش بيشتر �? تلاش كمتر �? فراغ خاطر زيادترى است.اگر زن مجب�?ر باشد مانند مرد دائما در تلاش �? ك�?شش �? در حال د�?يدن �? پ�?ل درآ�?ردن باشد،غر�?رش در هم مى‏شكند،چينها �? گره‏هايى كه گرفتاريهاى مالى به چهره �? ابر�?ى مرد انداخته است در چهره �? ابر�?ى ا�? پيدا خ�?اهد شد.مكرر شنيده شده است زنان غربى كه بيچاره‏ها در كارگاهها �? كارخانه‏ها �? اداره‏ها اجبارا در تلاش معاشند،آرز�?ى زندگى زن شرقى را دارند.بديهى است زنى كه آسايش خاطر ندارد،فرصتى نخ�?اهد يافت كه به خ�?د برسد �? مايه سر�?ر �? بهجت مرد نيز �?اقع ش�?د.

لذا نه تنها مصلحت زن،بلكه مصلحت مرد �? كان�?ن خان�?ادگى نيز در اين است كه زن از تلاشهاى اجبارى خرد كننده معاش معاف باشد.مرد هم مى‏خ�?اهد كان�?ن خان�?ادگى براى ا�? كان�?ن آسايش �? رفع خستگى �? فرام�?شخانه گرفتاريهاى بير�?نى باشد.زنى قادر است كان�?ن خان�?ادگى را محل آسايش �? فرام�?شخانه گرفتاريها قرار دهد كه خ�?د به اندازه مرد خسته �? ك�?فته كار بير�?ن نباشد.�?اى به حال مردى كه خسته �? ك�?فته پا به خانه بگذارد �? با همسرى خسته‏تر �? ك�?فته‏تر از خ�?د ر�?بر�? ش�?د.لهذا آسايش �? سلامت �? نشاط �? فراغ خاطر زن براى مرد نيز ارزش فرا�?ان دارد.

سر اينكه مردان حاضرند با جان كندن پ�?ل درآ�?رند �? د�? دستى تقديم زن خ�?د كنند تا ا�? با گشاده دستى خرج سر �? بر خ�?د كند اين است كه مرد نياز ر�?حى خ�?د را به زن دريافته است;دريافته است كه خدا�?ند زن را مايه آسايش �? آرامش ر�?ح ا�? قرار داده است �? جعل منها ز�?جها ليسكن اليها(3)،دريافته است كه هر اندازه م�?جبات آسايش �? فراغ خاطر همسر خ�?د را فراهم كند،غير مستقيم به سعادت خ�?د خدمت كرده است �? كان�?ن خان�?ادگى خ�?د را ر�?نق بخشيده است;دريافته است كه از د�? همسر لازم است لااقل يكى مغل�?ب تلاشها �? خستگيها نباشد تا بت�?اند آرامش دهنده ر�?ح ديگرى باشد،�? در اين تقسيم كار آن كه بهتر است در معركه زندگى �?ارد نبرد ش�?د مرد است �? آن كه بهتر مى‏ت�?اند آرامش دهنده ر�?ح ديگرى باشد زن است.

زن از جنبه مالى �? مادى نيازمند به مرد آفريده شده است �? مرد از جنبه ر�?حى.زن بد�?ن اتكاء به مرد نمى‏ت�?اند نيازهاى فرا�?ان مادى خ�?د را-كه چندين برابر مرد است‏رفع كند.از اين ر�? اسلام همسر قان�?نى زن(فقط همسر قان�?نى ا�? را)نقطه اتكاء ا�? معين كرده است.

زن اگر بخ�?اهد آن ط�?ر كه دلش مى‏خ�?اهد با تجمل زندگى كند،اگر به همسر قان�?نى خ�?د متكى نباشد به مردان ديگر متكى خ�?اهد شد.اين همان �?ضعى است كه مع الاسف نم�?نه‏هاى زيادى پيدا كرده �? ر�? به افزايش است.


6- فلسفه تبليغ عليه نفقه

مردان شكارچى اين نكته را دريافته‏اند �? يكى از علل تبليغ عليه نفقه زن بر ش�?هر همين است كه احتياج فرا�?ان زن به پ�?ل اگر از ش�?هر بريده ش�?د زن به آسانى به دامن شكارچى خ�?اهد افتاد.

اگر در فلسفه حق�?قهاى گزافى كه در مؤسسات به خانمها پرداخته مى‏ش�?د دقت كنيد، مفه�?م عرض مرا بهتر درخ�?اهيد يافت.شك نداشته باشيد كه الغاء نفقه م�?جب ازدياد فحشا مى‏ش�?د.

چگ�?نه براى يك زن مقد�?ر است كه حساب زندگى خ�?د را از مرد جدا كند �? آنگاه بت�?اند خ�?د را چنانكه طبيعتش اقتضا مى‏كند اداره كند؟

حقيقت را اگر بخ�?اهيد،فكر الغاء نفقه از طرف مردانى هم كه از تجمل �? اسراف زنان به ست�?ه آمده‏اند تق�?يت مى‏ش�?د;اينها مى‏خ�?اهند با دست‏خ�?د زن �? به نام آزادى �? مسا�?ات،انتقام خ�?د را از زنان اسرافكار �? تجمل پرست‏بگيرند.

�?يل د�?رانت در لذات فلسفه پس از آن كه تعريفى از ازد�?اج ن�?ين به اين ص�?رت مى‏كند:«زناش�?يى قان�?نى با جل�?گيرى قان�?نى از حمل �? با حق طلاق �?ابسته به رضايتطرفين �? نب�?دن فرزند �? نفقه‏»مى‏گ�?يد:


«زنان تجمل پرست طبقه مت�?سط سبب خ�?اهند شد كه به ز�?دى انتقام مرد زحمتكش از تمام جنس زن گرفته ش�?د.ازد�?اج چنان تغيير خ�?اهد كرد كه ديگر زنان بيكارى كه فقط مايه زينت �? �?حشت‏خانه‏هاى پر خرج ب�?دند �?ج�?د نخ�?اهند داشت.مردان از زنان خ�?د خ�?اهند خ�?است كه خ�?د مخارج خ�?د را دربيا�?رند. زناش�?يى د�?ستانه(ازد�?اج ن�?ين) حكم مى‏كند كه زن بايد تا هنگام حمل كار كند. در اينجا نكته‏اى هست كه م�?جب تكميل آزادى زن خ�?اهد شد �? آن اينكه از اين به بعد بايد خ�?د خرج خ�?د را از ا�?ل تا آخر بپردازد.انقلاب صنعتى نتايج‏بيرحمانه خ�?د را(درباره زن)ظاهر مى‏سازد.زن بايد در كارخانه با ش�?هر خ�?د كار كند.زن به جاى آنكه در اتاق خل�?تى بنشيند �? مرد را ناگزير سازد كه براى جبران بى‏حاصلى ا�? د�? برابر كار كند،بايد در كار �? پاداش �? حق�?ق �? تكاليف با ا�? برابر باشد.»
آنگاه به ص�?رت طنز مى‏گ�?يد:«معنى آزادى زن اين است‏».
7- د�?لت‏به جاى ش�?هر

اين جهت كه �?ظايف طبيعى زن در ت�?ليد نسل ايجاب مى‏كند كه زن از نقطه نظر مالى �? اقتصادى نقطه اتكايى داشته باشد،مطلبى نيست كه قابل انكار باشد.

در ار�?پاى امر�?ز افرادى هستند كه طرفدارى از آزادى زن را به آنجا رسانده‏اند كه از بازگشت د�?ره‏«مادرشاهى‏»�? طرد پدر به ط�?ر كلى از خان�?اده دم مى‏زنند.به عقيده اينها با استقلال كامل اقتصادى زن �? تسا�?ى ا�? در همه شؤ�?ن با مرد،در آينده پدر عض�? زائد شناخته خ�?اهد شد �? براى هميشه از خان�?اده حذف خ�?اهد شد.

در عين حال همين افراد د�?لت را دع�?ت مى‏كنند كه جانشين پدر ش�?د �? به مادران كه قطعا حاضر نخ�?اهند ب�?د به تنهايى تشكيل عائله بدهند �? همه مسؤ�?ليتها را به عهده بگيرند، پ�?ل �? مساعده بدهد تا از باردارى جل�?گيرى نكنند �? نسل اجتماع منقطع نگردد،يعنى زن خان�?اده كه در گذشته نفقه خ�?ر �? به ق�?ل اعتراض كنندگان ممل�?ك مرد ب�?ده است،از اين به بعد نفقه‏خ�?ر �? ممل�?ك د�?لت‏باشد;�?ظايف �? حق�?ق پدر به د�?لت منتقل گردد.

اى كاش افرادى كه تيشه برداشته،ك�?رك�?رانه بنيان است�?ار كان�?ن مقدس خان�?ادگى ما را-كه بر اساس ق�?انين مقدس آسمانى بنيان شده است-خراب مى‏كنند، مى‏ت�?انستند به ع�?اقب كار بينديشند �? شعاع د�?رترى را ببينند.

برتراند راسل در كتاب زناش�?يى �? اخلاق فصلى تحت عن�?ان‏«خان�?اده �? د�?لت‏»باز كرده است.در آنجا پس از آن كه درباره بعضى دخالتهاى فرهنگى �? بهداشتى د�?لت درباره ك�?دكان بحثى مى‏كند،مى‏گ�?يد:

«ظاهرا چيزى نمانده كه پدر علت �?ج�?دى بي�?ل�?�?يك خ�?د را از دست‏بدهد...يك عامل نير�?مند ديگر در طرد پدر مؤثر است �? آن تمايل زنان به استقلال مادى است. زنانى كه در راى دادن شركت مى‏كنند غالبا متاهل نيستند �? اشكالات زنان متاهل امر�?ز بيش از زنان مجرد است �? با �?ج�?د امتيازات قان�?نى،در رقابت‏براى مشاغل عقب مى‏مانند... براى زنان متاهل د�? راه است كه استقلال اقتصادى خ�?د را حفظ كنند:يكى آن است كه در مشاغل خ�?د باقى بمانند �? لازمه اين فرض اين است كه پرستارى اطفال خ�?د را به پرستاران مزد بگير �?اگذار كنند �? بالنتيجه ك�?دكستانها �? پر�?رشگاهها ت�?سعه زيادى خ�?اهد يافت �? نتيجه منطقى اين �?ضع اين است كه از لحاظ ر�?انشناسى براى ك�?دك نه پدرى �?ج�?د خ�?اهد داشت نه مادرى.راه ديگر آن است كه به زنان ج�?ان مساعده‏اى بپردازند كه خ�?دشان از اطفال نگهدارى كنند. طريقه اخير به تنهايى مفيد نب�?ده �? بايد با مقررات قان�?نى مبتنى بر استخدام مجدد مادر پس از آن كه طفلش به سن معينى رسيد تكميل ش�?د.اما اين طريقه اين امتياز را دارد كه مادر مى‏ت�?اند خ�?د طفلش را بزرگ كند بد�?ن اينكه براى اين امر تحت تعلق حقارت‏آ�?ر مردى قرار گيرد... با فرض تص�?يب چنين قان�?نى بايد انتظار عكس العمل آن را بر ر�?ى اخلاق فاميل داشت. قان�?ن ممكن است مقرر دارد كه مادر طفل نامشر�?ع حق مساعده ندارد �? يا اينكه در ص�?رت �?ج�?د دلايلى حاكى از زناى مادر مساعده به پدر خ�?اهد رسيد.در اين ص�?رت پليس محلى م�?ظف خ�?اهد ب�?د كه رفتار زنان متاهل را تحت نظر بگيرد.اثرات اين قان�?ن چندان درخشان نخ�?اهد ب�?د،�?لى اين خطر را دارد كه در ذائقه كسانى كه م�?جد اين تكامل اخلاقى ب�?ده‏اند چندان خ�?شايند �?اقع نش�?د.بالنتيجه مى‏ت�?ان احتمال داد كه دخالتهاى پليس در اين باره قطع شده �? حتى مادرهاى اطفال نامشر�?ع از مساعده برخ�?ردار ش�?ند.در اين ص�?رت �?ظيفه اقتصادى پدر در طبقات كارگر بكلى از ميان رفته �? اهميتش بيش از سگها �? گربه‏ها براى ا�?لادشان نخ�?اهد ب�?د...تمدن يا لااقل تمدنى كه تاكن�?ن ت�?سعه يافته متمايل به تضعيف احساسات مادرى است. محتملا براى حفظ تمدنى كه تح�?ل �? تكامل زيادى يافته لازم خ�?اهد شد به زنان براى باردارى آنقدر پ�?ل بدهند كه آنان در اين كار نفع مسلمى بيابند.در اين ص�?رت لازم نيست كه تمام زنان يا اكثريتشان شغل مادرى را برگزينند،اين هم شغلى چ�?ن مشاغل ديگر كه زنان آن را با جديت �? �?ق�?ف كامل استقبال خ�?اهند كرد.اما تمام اينها فرضياتى بيش نيست �? منظ�?رم اين است كه نهضت زنان باعث ز�?ال خان�?اده پدر شاهى است كه از ما قبل تاريخ نماينده پير�?زى مرد بر زن ب�?ده است.جانشين شدن �?لت‏به جاى پدر در مغرب زمين كه با آن م�?اجه هستيم، پيشرفتى شمرده مى‏ش�?د...»
الغاء نفقه زن(به ق�?ل اين آقايان:استقلال مادى زنان)طبق گفته‏هاى بالا نتايج �? آثار ذيل را خ�?اهد داشت:
سق�?ط �? طرد پدر از خان�?اده �? لااقل از اهميت افتادن پدر �? بازگشت‏به د�?ره مادرشاهى،جانشين شدن د�?لت‏به جاى پدر �? مساعده �? نفقه گرفتن مادران از د�?لت‏به جاى پدر،تضعيف احساسات مادرى،درآمدن مادرى از ص�?رت عاطفى به ص�?رت شغل �? كار �? كسب.

بديهى است كه نتيجه همه اينها سق�?ط كامل خان�?اده است كه قطعا مستلزم سق�?ط انسانيت است.همه چيز درست‏خ�?اهد شد �? فقط يك چيز جاى خالى خ�?اهد داشت �? آن سعادت �? مسرت �? برخ�?ردارى از لذات معن�?ى مخص�?ص كان�?ن خان�?ادگى است.

به هر حال منظ�?رم اين است كه حتى طرفداران استقلال �? آزادى كامل زن �? طرد پدر از محيط خان�?اده،�?ظيفه طبيعى زن را در ت�?ليد نسل مستلزم حقى �? مساعده‏اى �? احيانا مزد �? كرايه‏اى مى‏دانند كه به عقيده آنها د�?لت‏بايد اين حق را بپردازد،بر خلاف مرد كه �?ظيفه طبيعى ا�? هيچ حقى را ايجاب نمى‏كند.

در ق�?انين كارگرى جهان حداقل مزدى كه براى يك مرد قائل مى‏ش�?ند،شامل زندگى زن �? فرزندانش نيز مى‏ش�?د;يعنى ق�?انين كارگرى جهان حق نفقه زن �? فرزند را به رسميت مى‏شناسد.

8- آيا اعلاميه جهانى حق�?ق بشر به زن ت�?هين كرده است؟

در اعلاميه جهانى حق�?ق بشر،ماده‏23،بند3 چنين آمده است:

«هر كس كه كار مى‏كند به مزد منصفانه �? رضايت‏بخشى ذى حق مى‏ش�?د كه زندگى ا�? �? خان�?اده‏اش را م�?افق شؤ�?ن انسانى تامين كند.»

در ماده 25،بند 1 مى‏گ�?يد:

«هر كس حق دارد كه سطح زندگانى ا�? سلامت �? رفاه خ�?د �? خان�?اده‏اش را از حيث‏خ�?راك �? مسكن �? مراقبتهاى طبى �? خدمات لازم اجتماعى تامين كند.»

در اين د�? ماده ضمنا تاييد شده است كه هر مردى كه عائله‏اى تشكيل مى‏دهد بايد متحمل مخارج �? نفقه زن �? فرزندان خ�?د بش�?د;مخارج آنها جزء مخارج لازم �? ضر�?رى آن مرد محس�?ب مى‏ش�?د.

اعلاميه حق�?ق بشر با اينكه تصريح مى‏كند كه زن �? مرد داراى حق�?ق مسا�?ى مى‏باشند،نفقه دادن مرد به زن را با تسا�?ى حق�?ق زن �? مرد منافى ندانسته است. عليهذا كسانى كه هم�?اره به اعلاميه حق�?ق بشر �? تص�?يب آن در مجلسين استناد مى‏كنند،بايد مساله نفقه را يك مساله خاتمه يافته تلقى كنند.�? آيا غرب پرستانى كه به هر چيزى كه رنگ اسلامى دارد نام ارتجاع �? تاخر مى‏دهند،به خ�?د اجازه خ�?اهند داد كه به ساحت قدس اعلاميه حق�?ق بشر هم ت�?هين كنند �? آن را از آثار مالكيت مرد �? ممل�?كيت زن معرفى كنند؟

از اين بالاتر اينكه اعلاميه حق�?ق بشر در ماده بيست �? پنجم چنين مى‏گ�?يد:

«هر كس حق دارد كه در م�?قع بيكارى،بيمارى،نقص اعضاء،بي�?گى،پيرى يا در تمام م�?اردى كه به علل خارج از اراده انسان �?سايل امرار معاش از دست رفته باشد،از شرايط آبر�?مندانه زندگى برخ�?ردار ش�?د.»

در اينجا اعلاميه حق�?ق بشر گذشته از اينكه از دست دادن ش�?هر را به عن�?ان از دست دادن �?سيله معاش براى زن معرفى كرده است،بي�?گى را در رديف بيكارى، بيمارى،نقص اعضاء ذكر كرده است;يعنى زنان را در رديف بيكاران �? بيماران �? پيران �? افراد ناقص الاعضاء ذكر كرده است.آيا اين يك ت�?هين بزرگ نسبت‏به زن نيست؟ مسلما اگر در يكى از كتابها يا دفترچه‏هاى قان�?نى مشرق زمين چنين تعبيرى يافت مى‏شد، فرياد اعتراض به آسمان بلند ب�?د،همچنانكه نظير آن را در م�?رد بعضى ق�?انين ايران خ�?دمان ديديم.

اما يك انسان �?اقع بين كه تحت تاثير ه�? �? جنجال نباشد �? تمام ج�?انب را ببيند، مى‏داند كه نه قان�?ن خلقت كه مرد را يكى از �?سايل معاش زن قرار داده �? نه اعلاميه حق�?ق بشر كه‏«بي�?گى‏»را به عن�?ان از دست دادن �?سيله معيشت‏ياد كرده است �? نه قان�?ن اسلام كه زن را �?اجب النفقه مرد شمرده است،هيچ كدام به زن ت�?هين نكرده‏اند، چ�?ن اين يك جانب قضيه است كه زن نيازمند به مرد آفريده شده است �? مرد نقطه اتكاء زن شمرده مى‏ش�?د.

قان�?ن خلقت‏براى اينكه زن �? مرد را بهتر �? بيشتر به يكديگر بپي�?ندد �? كان�?ن خان�?ادگى را-كه پايه اصلى سعادت بشر است-است�?ارتر سازد،زن �? مرد را نيازمند به يكديگر آفريده است.اگر از جنبه مالى مرد را نقطه اتكاء زن قرار داده است،از جنبه آسايش ر�?حى زن را نقطه اتكاء مرد قرار داده است.اين د�? نياز مختلف،بيشتر آنها را به يكديگر نزديك �? متحد مى‏كند.


پى‏ن�?شتها
:1- نساء 32.
2- نساء 7.

3- اعراف 189