جنبشهاياجتماعي ، كن�?انسي�?نها ، سمينارها �? ديگر فعاليتها در ايران �? يا در سطح جهاني هميشه نكات مثبت �? منفي بيشماري را در پي داشته است. به عن�?ان مثال كن�?انسي�?ن رفع تبعيض �? يا كن�?انسي�?ن حق�?ق ك�?دك، در اينجا قصد داريم كه در چند بخش به نقد تربيتي در رابطه با كن�?انسي�?ن حق�?ق ك�?دك بپردازيم . در سال 1372 د�?لت جمه�?ري اسلامي ايران به اين كن�?انسي�?ن ملحق شد. مشر�?ط بر اينكه مفاد كن�?انسي�?ن در هر م�?رد ، �? هر زمان، در تعارض با ق�?انين داخلي �? م�?ازين اسلامي نباشد �? يا اينگ�?نه م�?ارد از طرف جمه�?ري اسلامي لازم العاريه نباشد ." قصد ما بر اين است كه با ت�?جه به شرايط فرهنگي �? حق�?قي حاكم بر كش�?ر خ�?دمان ، به نقد �? تحليل منصفانه برآييم . در اين مقاله به نقد تربيتي مفاد كن�?انسي�?ن پرداخته �? اميد خدا در مقاله هاي بعد به نقد ساختاري فقهي �? حق�?قي مي پردازيم .

نقد تربيتي :
به ط�?ر كلي اعلاميه جهاني حق�?ق ك�?دك �? كن�?انسي�?ن حق�?ق ك�?دك گامي مثبت در ت�?جه به ك�?دك .
نيازمنديهاي �?ي برداشته است . اين معاهده مشتمل بر نكات ارزشمندي از جهت تربيتي ا ست كه برخي مستقيما تعليم �? تربيت ك�?دك را مد نظر قرار داده ، برخي م�?انع تربيت را گ�?شزد نم�?ده �? هشدارداده �? بعضي ديگربهداشت ر�?اني ك�?دك را به عن�?ان مقدمه ضر�?ري �? م�?رد تاكيد قرار داده است.

از جهت تربيتي مح�?رهاي �?ير در كن�?انسي�?ن قابل ملاحظه است .

- ت�?جه به لز�?م مراقبتهاي �?ي�?ه در د�?ران ك�?دكي ( مقدمه )

- رشد كامل �? متعادل شخصيت ك�?دك در محيط خان�?اده ممل�? از خ�?شبختي ، محبت �? تفاهم ( ماده 6)

- ت�?جه به ايده آلهاي بشري درپر�?رش ك�?دك از قبيل صلح، احترام ، بردباري، آزادي، برابري �? اتحاد ( ماده 6)

- عنايت به ارزشهاي سنتي �? فرهنگي هر ملت در تعليم �? تربيت ( ماده6)

- حفظ ه�?يت شخصي ك�?دك از جمله داشتن نام �? تابعيت يك مملكت ( م�?اد 7�? 8)

- مسئ�?ليت مشترك �?الدين در رشد �? پيشرفت ك�?دك ( م�?اد 17 �?18 )

- احترام به مسئ�?ليتها �? حق�?ق �?الدين ( ماده 5)

- مقابله با اشكال ك�?دك آزاري ( ماده 19)

- ت�?جه به ان�?اع آم�?زش �? پر�?رش در سط�?ح مختلف ( ماده 28)

- مقابله با ان�?اع س�?ء استفاده �? استثماردر ك�?دكان ( م�?اد 33، 34، 36)

- تخفيف �? تعديل مجازات در ك�?دكان ( ماده 37)

البته همين آم�?زه ها دردين مبين اسلام كه به عن�?ان يك مكتب تربيتي دغدغه پر�?رش �? هدايت انسانها را سر ل�?حه تعاليم خ�?د قرارداده در چهار چ�?بي جامعتر پرداخته شده است كه به برخي از آنها اشاره مي ش�?د.



الف) لز�?م حمايت از ك�?دك
: امام علي به فرزندش امام حسن مجتبي (ع) مي ن�?يسد :" ت�? را قسمتي از �?ج�?د خ�?دم بلكه همه �?ج�?د خ�?دم يافتم ، تا آنجا كه اگر چيزي به ت�? اصابت كند ، گ�?يا به من اصابت كرده ، اگر مرگ به سراغ ت�? آيد گ�?يا به سراغ من آمده است "
ب) احترام �? تكريم ك�?دك
:. پيامبر اكرم هميشه به ك�?دكان سلام مي كردند . پيامبر اكرم درباره صدا زدن ك�?دكان با لقب نيك�? مي فرمايد " قبل از اينكه ديگران به فرزندان شماالقاب زشت بدهند به آنها كنيه ( نيك�?) بدهيد.ج) پرهيز از خش�?نت �? بد رفتاري با ك�?دكان : ام الفضل همسر عباس بن عبدالمطلب �? دايه امام حسين(ع) مي گ�?يد : پيامبر (ص) ، حسين (ع) را در زمان شير خ�?ارگي از من گرفت �? در آغ�?ش كشيد ، حسين ( ع) لباس پيامبر (ص) را خيس كرد �? من ا�? را با خش�?نت از پيامبر گرفتم به گ�?نه اي كه گريه افتاد پيامبر (ص) فرم�?د: ام الفضل آرام باش اين آل�?دگي با آب پاك مي ش�?د اما چه چيزي ميت�?اند كد�?رتي را كه از ناحيه ت�? برقلب حسين نشسته است برطرف سازد. امام صادق (ع) فرم�?د خدا رحمت كند كسي را كه فرزندش را در نيكي ها كمك كند. را�?ي پرسيد : چگ�?نه ا�? را در نيكي ها كمك كند؟
امام فرم�?د آنچه در ت�?ان ا�?ست �? انجام مي دهد ، بپذيرد �? از آنچه در ت�?ان ا�? نيست �? انجام نداده است ، در گذرد �? ا�? را براي كارهايي كه در ت�?انش نيست ، �?ادار نسازد �? سخت نگيرد . "

د) رعايت عدل �? پرهيز از تبعيض :
پيامبر ( ص) مردي را مشاهده نم�?دند كه د�? پسر داشت، يكي را ب�?سيد �? يكي را نب�?سيد . پيامبر فرم�?د : چرا بين آن د�? مسا�?ات را رعايت نكردي ؟ همچنين فرم�?دند : " اعدل�?ا بين ابناكم كما تحب�?ن ان تعدل�?ا بينكم في البر�? اللطف "
بين فرزندان به عدالت رفتار كنيد ، همانط�?ر كه د�?ست داريد با نيكي �? محبت شما به عدالت رفتار كنند . اين م�?ارد ، نم�?نه هايي از جامعيت آم�?زه هاي دين اسلام است . البته اين ن�?شتارپيش از آنكه در صدد اثبات جامعيت مباني تربيتي دين اسلام بر آيد ، خ�?اهان تبيين م�?اردي از كن�?انسي�?ن است ، كه با مباني تربيتي اسلامي در تضاد است . �? از س�?ي ديگر با ر�?انشناسي جديد نيز همخ�?اني ندارد . زيرا هر برنامه ريزي تربيتي مستلزم شناخت جامع از ابعاد �? ساختهاي انسان �? پيچيدگي هاي ت�? در ت�?ي آن مي باشد كه اين امر جز به مدد �?حي ميسر نمي ش�?د ، چ�?ن هيچكس به قدر خالق آدم ، به تمام ز�?اياي �?ج�?دي انسان شناخت �? معرفت ندارد . به همين جهت ص�?رت بنديها �? تد�?ينهاي فارغ از جهان �?حي ناقص �? نارسا خ�?اهد ب�?د . خدا�?ند متعال در اين رابطه مي فرمايد:

" پس آيا كسي را كه مي آفريند چ�?ن كسي است كه نمي آفريند ؟ آيا متذكر نمي ش�?يد ؟ "

" پس آيا كسي كه به س�?ي حق رهبري كند سزا�?ارتر است م�?رد پير�?ي قرار گيرد يا كسي كه راه نمي نمايد مگر آنكه ( خ�?د) هدايت ش�?د ؟ شما را چه شد ؟ چگ�?نه دا�?ري مي كنيد ؟ "

بنابراين احتمال كاستيها �? ناراستيها در مجم�?عه كن�?نسي�?ان حق�?ق ك�?دك نه تنها اجتناب ناپذيراست بلكه انتظار جامعيت �? ادعاي آن نيز ناص�?اب مي باشد . مهم، ت�?جه به اين نكته �? عدم تغافل از آن است كه خلل هاي م�?ج�?د ما را به بيراهه نكشاند .



كاستيها �? ناراستيها در كن�?انسي�?ن :
تفا�?ت در هدف :
بهره گيري از زبان �?حي در شناخت هدف زندگي انسان ، چشم اندازي �?سيع تري از آنچه در پندار ماست پيش ر�?ي ما مي نهد ، زيرا شناخت �?ي�?گيهاي انسان چنانكه بايد در ت�?ان خالق يكتاست . از نظر قرآن انساني سعادتمند است كه خدا را عبادت كند �? به ا�? نزديك ش�?د . يعني تمام جل�?ه ها ، ق�?اي فكري �? استعدادهاي نهفته انسان در بهره گيري از دنيا بايد يك هدف را مد نظر قرار دهند �? آن خداست . پس هدف زندگي از ديدگاه آم�?زه هاي اسلام ، عب�?ديت �? در نهايت قرب الي الله است .

اهداف تربيتي اسلام در خص�?ص ان�?اع ارتباطات انسان كه شامل ارتباط با خ�?د ، خدا�?ند ، با ديگران �? طبيعت مي باشد به ص�?رت اهداف غايي �? �?اسطه اي ترسيم شده �? نقطه مشترك همه آنها كه در غايت �? قص�?اي تمامي مساعي �? ك�?ششهاي فكري ، عاطفي �? رفتاري انسان ظه�?ر دارد، همانا خدا�?ند متعال مي باشد . ا�? بي نهايت �? كامل است �? مي ت�?اند مح�?ر تمام افعال انسان گيرد . به عبارت ديگر هدف نهايي در مسير زندگي چيزي جز استمرار حض�?ر �? احساس خدا نيست . اين هدف حقيقتي است كه تمتم كمالاتي به ا�? باز مي گردد. نزديكي به خدا، علم به خدا، ايمان به ا�?، �? غير اينها ، همگي ناظر بر يك حقيقت كه همان خداست مي باشد .

تجلي اين حركت �? صير�?ريت آن در زندگي ما بص�?رت حيات طيبه نم�?دار مي گردد. اين زندگاني پاكيزه، علا�?ه بر طهارت ر�?ح �? ر�?ان ، از پليديهاي در�?ني �? باطني نيز خلاصي مي يابد �? آرامش حقيقي را در آغ�?ش مي گيرد .�? اين چيزي جز خ�?شبختي �? نيكبختي نيست. بنابراين در تربيت ك�?دك �? ترسيم زندگي �?ي نيز ، بر مبناي تعاليم همه اديان الهي ب�?ي�?ه اسلام اين هدف �? غايت بايد مد نظر قرار گيرد . اما در قسمتهاي مختلف كن�?انسي�?ن اين هدف م�?رد غفلت قرار گرفته �? حتي در برخي م�?اد مغاير با اين هدف ديني است كه به آنها اشاره مي ش�?د:

الف) مقدمه: " با ت�?جه به اينكه ك�?دك مي بايست آمادگي كامل براي زندگي فردي در جامعه داشته باشد �? در سايه ايده آلهايي كه در منش�?ر سازمان ملل اعلام شده خص�?صا صلح، احترام، بردباري، آزادي ، برابري، برادري �? اتحاد بزرگ ش�?د"مشاهده مي ش�?د كه در اين بيانيه اهداف معن�?ي �? ديني م�?رد غفلت قرار گرفته است.

ب) ماده سه، بند يك " در تمام اقدامات مرب�?ط به ك�?دكان كه ت�?سط مؤسسات رفاه اجتماعي عم�?مي يا خص�?صي ، دادگاهها ، مقامات اجرايي يا ارگانهاي حق�?قي انجام مي ش�?د ، منافع ك�?دك از اهم ملاحظات مي باشد ."

از كلمه " منافع ك�?دك " آنچه معم�?لا به ذهن متبادر مي ش�?د منافع مادي �? دني�?ي است كه شامل مصالح عالي ك�?دك ب�?ي�?ه غايات معن�?ي نمي ش�?د . بط�?ر مثال در ص�?رتيكه مصالح عالي �? معن�?ي يا اخلاقي ك�?دك مستلزم ادامه زندگي در �?طن �? منافع عاجل �?ي ، قرين با ترك �?طن باشد، مطابق اين ماده �? ماده 10 ، بند د�? مصالح عالي �?ي ناديده گرفته مي ش�?د .

ج) ماده بيست �? هفت ، بند يك كش�?رهاي طرف كن�?انسي�?ن م�?افقت مي نمايند كه م�?ارد ذيل بايد جزء آم�?زش �? پر�?رش ك�?دكان باشد. پيشرفت كامل شخصيت ، استعداد �? ت�?انايهاي ذهني �? جسمي ك�?دكان �?.. اين ماده كه اهداف برنامه هاي آم�?زش �? پر�?رش را در پنج عن�?ان بيان نم�?ده است. از پر�?رش �? ارتقاء ارزشهاي اخلاقي �? با�?رهاي ديني هيچگ�?نه ذكري به ميان نيا�?رده است .

د) صرفا در ماده سي �?د�? بند يك ، اشاره اي به بعد ر�?حي �? معن�?ي شده " كش�?رهاي طرف كن�?انسي�?ن ، حق ك�?دك جهت م�?رد حمايت قرار گرفتن در م�?رد استثمار اقتصادي �?انجام هر گ�?نه كاري كه زيان بار ب�?ده �? يا ت�?فقي در آم�?زش ايجاد كند �? يا براي بهداشت جسمي ، ر�?حي ، معن�?ي �?يا پيشرفت اجتماعي ك�?دك مضر باشد را به رسميت مي شناسند ."

دراين ماده هم بيشتر اين ابعاد به ص�?رت سلبي ، حمايت در برابر كارهايي كه مضر به ك�?دك باشد، ت�?جه شده ، نه به ص�?رت ايجابي كه تلاشي براي تحقق آنها به نح�?ي عملي ص�?رت گيرد.

پ�?�?هشي از بخش كارشناسي ش�?راي فرهنگي اجتماعي زنان